Skąd bierze się pytanie „czy każdy ma ADHD?”
Pytanie o ADHD coraz częściej pojawia się w refleksjach osób dorosłych, które doświadczają trudności z koncentracją, organizacją codziennych obowiązków lub regulacją emocji. Współczesne tempo życia, szczególnie w dużych miastach, sprzyja przeciążeniu psychicznemu, zmęczeniu poznawczemu i poczuciu stałego napięcia. W takich warunkach naturalne staje się poszukiwanie wyjaśnień dla własnego funkcjonowania oraz próba nazwania doświadczeń, które utrudniają codzienne życie.
Jednocześnie pojęcie ADHD funkcjonuje dziś w przestrzeni publicznej znacznie szerzej niż jeszcze kilkanaście lat temu. Z jednej strony zwiększa to świadomość istnienia zaburzeń neurorozwojowych u dorosłych, z drugiej prowadzi do niejasności pojęciowych i uproszczeń. W efekcie wiele osób zaczyna zastanawiać się, czy ich trudności są wyrazem indywidualnych różnic, reakcji na stres, czy też oznaką zaburzenia. Celem tego artykułu jest uporządkowanie wiedzy na temat ADHD oraz pokazanie różnicy między powszechnymi doświadczeniami psychicznymi a klinicznie rozpoznawanym zaburzeniem neurorozwojowym.
(dalsza część artykułu pod zdjęciem)
Czym jest ADHD według współczesnej wiedzy psychologicznej?
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi jest zaburzeniem neurorozwojowym, co oznacza, że jego podłoże wiąże ię z funkcjonowaniem i rozwojem układu nerwowego. W aktualnych klasyfikacjach diagnostycznych, takich jak DSM 5 TR oraz ICD 11, ADHD opisywane jest jako względnie trwały wzorzec trudności w zakresie uwagi, impulsywności oraz regulacji aktywności, który pojawia się we wczesnym okresie życia i utrzymuje się w dorosłości.
Istotnym elementem diagnozy jest fakt, że objawy ADHD nie są reakcją na pojedyncze wydarzenia życiowe ani chwilowym spadkiem formy psychicznej. Badania wskazują na udział czynników genetycznych oraz neurobiologicznych, w tym różnic w funkcjonowaniu struktur czołowych mózgu oraz układów neuroprzekaźnikowych odpowiedzialnych za kontrolę poznawczą i hamowanie reakcji. ADHD nie jest więc cechą osobowości ani wynikiem braku samodyscypliny, lecz specyficznym sposobem funkcjonowania układu nerwowego.
Dlaczego tak wiele osób odnajduje w sobie „objawy ADHD”?
Współczesne warunki życia sprzyjają doświadczeniom, które mogą przypominać objawy ADHD. Przewlekły stres, nadmiar bodźców, presja efektywności oraz ciągła dostępność informacji realnie wpływają na funkcjonowanie poznawcze. Badania nad stresem i obciążeniem psychicznym pokazują, że długotrwałe napięcie wiąże się z pogorszeniem koncentracji, osłabieniem pamięci roboczej oraz trudnościami w regulacji emocji, także u osób bez zaburzeń neurorozwojowych.
Dodatkowym czynnikiem jest sposób, w jaki wiedza psychologiczna jest obecnie rozpowszechniana. Uproszczone opisy objawów, oderwane od kontekstu rozwojowego i klinicznego, sprzyjają utożsamianiu się z fragmentarycznymi charakterystykami. Tymczasem z perspektywy naukowej kluczowe znaczenie ma nie samo występowanie pojedynczych trudności, lecz ich trwałość, początek w dzieciństwie oraz wpływ na różne obszary funkcjonowania.
Norma psychologiczna a zaburzenie neurorozwojowe
Psychologia zakłada istnienie szerokiego spektrum indywidualnych różnic w zakresie uwagi, tempa przetwarzania informacji czy poziomu aktywności. Wiele osób doświadcza okresowych trudności z koncentracją, zwłaszcza w sytuacjach przeciążenia, braku snu lub nadmiernej liczby obowiązków. Takie doświadczenia mieszczą się w granicach normy psychologicznej i nie wymagają diagnozy klinicznej.
W ADHD trudności mają jednak charakter bardziej globalny i uporczywy. Objawy są obecne w różnych kontekstach życiowych, niezależnie od okoliczności, i prowadzą do realnych konsekwencji w pracy, relacjach oraz obrazie siebie. Metaanalizy badań nad ADHD u dorosłych wskazują na zwiększone ryzyko problemów zawodowych, trudności w utrzymywaniu stabilnych relacji oraz współwystępowanie zaburzeń nastroju i lękowych. To właśnie zakres i nasilenie konsekwencji odróżniają zaburzenie neurorozwojowe od adaptacyjnych reakcji na wymagające warunki życia.
ADHD w dorosłości i w kontekście życia w dużym mieście
U dorosłych ADHD rzadko przyjmuje formę wyraźnej nadpobudliwości ruchowej. Częściej manifestuje się jako wewnętrzny niepokój, trudność w porządkowaniu myśli, problemy z planowaniem oraz poczucie ciągłego napięcia poznawczego. W środowisku miejskim, gdzie dominuje szybkie tempo życia, wielozadaniowość i wysoka stymulacja, takie trudności mogą się nasilać.
Jednocześnie podobne doświadczenia zgłaszają osoby w stanie przewlekłego stresu, wypalenia zawodowego lub kryzysu adaptacyjnego. Z tego powodu samo nasilenie trudności nie jest wystarczającym kryterium do rozpoznania ADHD. Kluczowe znaczenie ma całościowa ocena funkcjonowania, obejmująca historię rozwoju, dotychczasowe strategie radzenia sobie oraz aktualny kontekst życiowy.
Normalizacja trudności bez trywializacji ADHD
Doświadczanie trudności psychicznych jest częścią ludzkiego życia i nie świadczy o słabości ani braku kompetencji. Problemy z koncentracją, zmęczenie poznawcze czy obniżona tolerancja na stres są zrozumiałą reakcją na przeciążenie i długotrwałe wymagania środowiskowe.
Jednocześnie ADHD jako zaburzenie neurorozwojowe nie powinno być trywializowane ani sprowadzane do potocznego określenia codziennych trudności. Badania jednoznacznie pokazują, że osoby z ADHD, które nie otrzymują adekwatnego wsparcia, doświadczają obniżonej jakości życia i większego obciążenia psychicznego. Rzetelna wiedza pozwala zachować równowagę pomiędzy normalizacją doświadczeń a odpowiedzialnym podejściem do zdrowia psychicznego.
Kiedy konsultacja psychologiczna może być pomocna?
W sytuacji, gdy trudności z koncentracją, organizacją codziennych obowiązków lub regulacją emocji utrzymują się przez dłuższy czas i zaczynają wpływać na funkcjonowanie zawodowe, relacyjne lub ogólne poczucie jakości życia, pomocna bywa rozmowa z psychologiem. Konsultacja psychologiczna nie jest równoznaczna z postawieniem diagnozy ani rozpoczęciem terapii. Stanowi raczej przestrzeń do uporządkowania doświadczeń, zrozumienia ich możliwych uwarunkowań oraz przyjrzenia się temu, jakie czynniki rzeczywiście podtrzymują obserwowane trudności.
W praktyce klinicznej wiele osób zgłasza się z pytaniem o ADHD, poszukując odpowiedzi na temat własnego funkcjonowania poznawczego i emocjonalnego. Często już samo omówienie historii rozwoju, aktualnego stylu życia, obciążeń zawodowych i relacyjnych pozwala lepiej odróżnić trwałe wzorce funkcjonowania od reakcji na przewlekły stres, przeciążenie lub kryzys życiowy. Taka refleksja może mieć wartość niezależnie od tego, czy dalszym krokiem okaże się pogłębiona diagnostyka, czy raczej praca nad innymi obszarami dobrostanu psychicznego.
Konsultacje psychologiczne prowadzone w gabinecie PosiThink w Warszawie, na Pradze, są ukierunkowane na uważne i indywidualne rozumienie doświadczeń pacjenta, z uwzględnieniem aktualnej wiedzy naukowej oraz kontekstu życia w dużym mieście. Dla części osób stanowią one jednorazową formę wsparcia refleksyjnego, dla innych początek dalszej pracy nad lepszym rozumieniem siebie i własnych potrzeb. Kluczowe pozostaje to, że decyzja o skorzystaniu z pomocy psychologicznej nie musi wynikać z nasilenia objawów, lecz z potrzeby zatrzymania się i przyjrzenia się własnemu funkcjonowaniu w bezpiecznej, profesjonalnej relacji.
(dalsza część artykułu pod zdjęciem)
Podsumowanie
Nie każdy ma ADHD. Choć trudności z koncentracją, organizacją i regulacją emocji są powszechne, nie oznacza to automatycznie obecności zaburzenia neurorozwojowego. ADHD jest specyficznym, klinicznie definiowanym zespołem objawów o określonym przebiegu i konsekwencjach.
Rozróżnienie pomiędzy normą psychologiczną a zaburzeniem wymaga uważności, rzetelnej wiedzy i często profesjonalnej refleksji. Takie podejście sprzyja zarówno normalizacji ludzkich doświadczeń, jak i odpowiedzialnemu dbaniu o zdrowie psychiczne.
Źródła:
🔘 American Psychiatric Association. (2022). DSM 5 TR. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). APA Publishing.
🔘 Barkley, R. A. (2015). Attention deficit hyperactivity disorder. A handbook for diagnosis and treatment (4th ed.). Guilford Press.
🔘 Faraone, S. V., Banaschewski, T., Coghill, D., Zheng, Y., Biederman, J., Bellgrove, M. A., Newcorn, J. H., Gignac, M., Al Saud, N. M., Manor, I., Rohde, L. A., Yang, L., Cortese, S., & Asherson, P. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 128, 789–818.
🔘 Kessler, R. C., Adler, L., Barkley, R., Biederman, J., Conners, C. K., Demler, O., Faraone, S. V., Greenhill, L. L., Howes, M. J., Secnik, K., Spencer, T., Ustun, T. B., Walters, E. E., & Zaslavsky, A. M. (2006). The prevalence and correlates of adult ADHD in the United States. American Journal of Psychiatry, 163(4), 716–723.
🔘 World Health Organization. (2019). ICD 11. International classification of diseases for mortality and morbidity statistics. WHO.