Homoseksualizm to nie choroba. Co mówi współczesna psychologia i medycyna?
Mimo że współczesna psychologia i medycyna jednoznacznie określają homoseksualność jako naturalną orientację seksualną, przekonanie o jej chorobowym charakterze nadal funkcjonuje w przestrzeni społecznej. Pojawia się w rozmowach rodzinnych, narracjach wychowawczych, przekazach medialnych, a czasem także w kontekstach pseudomedycznych. Dla wielu rodziców i bliskich osób nieheteronormatywnych jest to źródło lęku, dezorientacji oraz poczucia odpowiedzialności za naprawienie sytuacji. Z kolei dla samych osób LGBT+ takie przekonania bywają przyczyną długotrwałego cierpienia psychicznego.
Również w pracy z osobami korzystającymi z pomocy psychologicznej w moim gabinecie w Warszawie na Pradze Południe, wciąż spotykam osoby, które dorastały w przekonaniu, że ich orientacja seksualna jest czymś niewłaściwym lub wymagającym zmiany. Takie przekonania potrafią głęboko wpływać na obraz siebie, relacje oraz poczucie bezpieczeństwa. Dlatego rzetelna edukacja oparta na wiedzy naukowej ma realne znaczenie nie tylko społeczne, ale także kliniczne.
Warto więc jasno i spokojnie odpowiedzieć na pytanie, które nadal pojawia się w debacie publicznej i prywatnych rozmowach. Czy homoseksualizm jest chorobą i co na ten temat mówi aktualna wiedza naukowa.
(dalsza część artykułu pod zdjęciem)
Skąd wzięło się przekonanie, że homoseksualizm jest chorobą?
Patologizacja homoseksualności ma swoje korzenie w dziewiętnastym i wczesnym dwudziestym wieku, kiedy medycyna i psychologia były silnie osadzone w normach moralnych, religijnych i kulturowych. Odmienność od dominującego modelu heteroseksualnego była wówczas interpretowana jako dewiacja, zaburzenie lub objaw niedojrzałości psychicznej. Należy podkreślić, że ówczesne klasyfikacje nie opierały się na rzetelnych badaniach empirycznych w dzisiejszym rozumieniu nauki.
Rozwój metod badawczych, psychologii rozwojowej, seksuologii oraz psychiatrii doprowadził do krytycznej weryfikacji tych założeń. Nauka ma zdolność korygowania własnych błędów i właśnie ten proces sprawił, że koncepcja homoseksualności jako zaburzenia została jednoznacznie odrzucona.
Homoseksualizm w klasyfikacjach ICD i DSM
Współczesna psychologia i psychiatria opierają się przede wszystkim na dwóch systemach klasyfikacyjnych, czyli ICD opracowywanej przez Światową Organizację Zdrowia oraz DSM publikowanej przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne.
Homoseksualność została usunięta z klasyfikacji zaburzeń psychicznych już w drugiej połowie dwudziestego wieku. Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne wykreśliło ją z DSM w 1973 roku, natomiast Światowa Organizacja Zdrowia usunęła ją z ICD w 1990 roku. W aktualnie obowiązujących wersjach tych klasyfikacji orientacja seksualna nie jest ani jednostką diagnostyczną, ani kryterium jakiegokolwiek zaburzenia.
Oznacza to jednoznacznie, że homoseksualność nie spełnia kryteriów choroby psychicznej. Nie jest stanem patologicznym, nie wymaga leczenia i nie stanowi przedmiotu interwencji klinicznej.
Co mówią badania naukowe o orientacji homoseksualnej?
Badania psychologiczne i seksuologiczne konsekwentnie pokazują, że orientacja seksualna stanowi jeden z naturalnych wymiarów ludzkiej różnorodności. Sama orientacja nie wiąże się z obniżonym funkcjonowaniem psychicznym, zaburzeniami osobowości ani deficytami rozwojowymi.
Jeżeli w badaniach obserwuje się podwyższone wskaźniki depresji, lęku czy myśli samobójczych wśród osób nieheteronormatywnych, nie wynika to z orientacji jako takiej, lecz z doświadczeń odrzucenia, stygmatyzacji oraz przemocy. Ten wniosek jest spójny w literaturze międzynarodowej i znajduje potwierdzenie w licznych analizach empirycznych.
Dlaczego osoby homoseksualne częściej zgłaszają się po pomoc psychologiczną?
Częstsze korzystanie z pomocy psychologicznej przez osoby LGBT+ bywa błędnie interpretowane jako dowód na problem psychiczny. W rzeczywistości wyjaśnia je koncepcja stresu mniejszościowego opisana przez Meyera. Zakłada ona, że chroniczne narażenie na uprzedzenia, konieczność ukrywania tożsamości, brak akceptacji ze strony rodziny lub społeczeństwa oraz doświadczenia dyskryminacyjne stanowią istotne obciążenie dla zdrowia psychicznego.
Źródłem cierpienia nie jest orientacja seksualna, lecz warunki społeczne, w jakich funkcjonuje dana osoba. Z kolei wspierające środowisko rodzinne i społeczne działa ochronnie i wiąże się z lepszym dobrostanem psychicznym.
Czy orientację seksualną można leczyć?
Współczesna nauka jednoznacznie odrzuca koncepcję tzw. terapii konwersyjnych, czyli prób zmiany orientacji seksualnej. Nie mają one podstaw empirycznych, są nieskuteczne i wiążą się z ryzykiem poważnych konsekwencji psychicznych, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, poczucie wstydu czy myśli samobójcze.
Stanowisko to zostało jasno sformułowane przez międzynarodowe towarzystwa psychologiczne i psychiatryczne. Aktualna praktyka kliniczna koncentruje się na wspieraniu akceptacji siebie, budowaniu dobrostanu oraz pracy z konsekwencjami stresu społecznego, a nie na próbach zmiany tożsamości.
(dalsza część artykułu pod zdjęciem)
Perspektywa psychologiczna i praca afirmująca
Współczesna psychologia opiera się na podejściu afirmującym, które uznaje orientację seksualną za neutralną cechę osoby. Pomoc psychologiczna nie polega na próbach zmiany tożsamości, lecz na wspieraniu dobrostanu, pracy z emocjami oraz budowaniu satysfakcjonujących relacji.
Jako psycholożka pracująca z osobami LGBTQ+ kieruję się aktualną wiedzą naukową oraz zasadami etyki zawodowej. Osoby, które doświadczają trudności związanych z brakiem akceptacji, kryzysem tożsamości lub napięciem w relacjach rodzinnych, mogą korzystać z pomocy psychologicznej w gabinecie PosiThink w Warszawie na Pradze Południe. Przestrzeń pracy psychologicznej opiera się tam na bezpieczeństwie, zrozumieniu oraz indywidualnym podejściu do doświadczeń każdej osoby.
Podsumowanie
Wiedza naukowa jest w tej kwestii jednoznaczna. Homoseksualizm nie jest chorobą, zaburzeniem ani problemem wymagającym leczenia. Jest jedną z naturalnych orientacji seksualnych. To, co realnie wpływa na zdrowie psychiczne osób nieheteronormatywnych, to poziom akceptacji, bezpieczeństwa oraz wsparcia w ich otoczeniu.
Rzetelna edukacja oparta na faktach może pomóc zarówno osobom LGBT+, jak i ich bliskim lepiej zrozumieć siebie nawzajem i budować relacje oparte na szacunku, a nie na lęku.
Bibliografia
🔘 American Psychiatric Association. (2022). DSM 5 TR. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Washington DC.
🔘 American Psychological Association. (2009). Report of the Task Force on Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation. Washington DC.
🔘 Meyer, I. H. (2003). Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations. Psychological Bulletin, 129(5), 674-697.
🔘 World Health Organization. (2019). ICD 11. International Classification of Diseases for Mortality and Morbidity Statistics. Geneva.pis